A lingua galega de Bergantiños

A lingua galega de Bergantiños

A lingua galega de Bergantiños

20/05/2017

(Referímonos ao mundo rural)

Plantear esta cuestión pode parecer ofensiva para os que están pendentes de diccionarios ou normas oficiais.

Pero Bergantiños foi unha bisbarra arredada do eixo Coruña-Santiago; tarde llegaron aquí, lamentablemente, escolas e posibilidade de estudos de ensinanza media. A consecuencia é que Bergantiños mantivo o galego por tradición e xeracións familiares. En bastantes casos, con analfabetismo. E foi un galego moi ricaz nas expresións referidas ós traballos do labrego e ó sentimental.Resíntese, pois, se ten que cubrir novos campos das relacións humanas.

Algo semellante lle pasa ó castelán que, tendo un diccionario tan variado e abultado, o mundo da técnica (informática, deportivo…)vennos en inglés (vide Lázaro Carreter).

Por norma xeral, o galego bergantiñán, é moi etimolóxico, é dicir, revela a súa orixe latina. O etimolóxico por criterio prevalente no Diccionario de Autoridades (1.780), anque con algunhas concesións á prescripción na escrita. O Diccionario da Real Academia Galega (1.997), ten vacilacións entre o fonético e o etimolóxico.

Un petrucio de Bergantiños (xa van desaparecendo) oíndo a un neofalante galego, descúbreo no instante. Basta a entonación.

Poñerei exemplos. Velaquí un galego oficialista: Un aparello voando, atopámonos aquí, os cativos, ídevos, fai tempo, a campá, os piñeiros…foron a Vigo, logo á Coruña, logo a Madrid…deica logo, xa que logo, esquecer, comezo. Hai tamén expresións urbáns castelanizantes: che digo, había ido…máis que ti.

Galego de Bergantiños: un avión, un aparato voando, leva a besta moi ben aparellada, atopamos o que buscabamos, imos deica Carballo, a miña leira chega deica alí, vinde logo (= axiña), ide, vinde, hai tempo. Foron a Vigo e despois á Coruña, pinos, campanas, nenos, meniños, daquela, esquencer, estivo un día cativo, comenzou, houben de morrer.

A expresión, a fraseloxía de Bergantiños é riquísima. Tamén o vocabulario. Ogallá a Real Academia Galega poida darnos un diccionario no que se recollan as palabras patrimoniais que un sabio académico como D. Constantino García, asturiano el, recolleu en libros da súa autoría; e tamén Rivas Quintas, profesor da Universidade de Santiago de Compostela.